Runy

Starszy Futhark

Znane też jako: runyalfabet runicznyfutharkruny germańskieElder Futhark

Starszy Futhark to najstarszy alfabet run: 24 znaki w trzech grupach po osiem, używane przez ludy germańskie mniej więcej od II do VIII wieku.

Starszy Futhark to najstarszy znany alfabet run. Nazwę wziął od pierwszych sześciu znaków: f, u, þ, a, r, k. Ma 24 runy, ułożone w trzy grupy po osiem, nazywane ættir (w liczbie pojedynczej ætt). Nazwy grup — ætt Freyra, ætt Hagala i ætt Tyra — pochodzą z późniejszej tradycji islandzkiej, ale sam podział na trzy ósemki widać już w najstarszych zapisach.

Runy zapisywano mniej więcej od II do VIII wieku: na broni, ozdobach, kamieniach i drewnie. Najstarszy pełny zapis kolejności znaków to kamień z Kylver na Gotlandii, datowany na około 400 rok. Później w Skandynawii powstał Młodszy Futhark z 16 znakami, a w Anglii futhork anglosaski z 29.

Nazw run Starszego Futharku nie znamy z jego czasów. To rekonstrukcje językoznawców — na przykład *fehu, „bydło, majątek” — oparte na późniejszych tekstach. Najważniejsze z nich to poematy runiczne: staroangielski (znany z kopii z 1705 roku, bo rękopis spłonął w 1731) oraz norweski i islandzki, które opisują Młodszy Futhark. Dla jednej runy, oznaczanej literą z, nawet rekonstrukcja nazwy jest niepewna.

Wróżenie z run w obecnej formie to praktyka współczesna. Tacyt opisuje losowanie gałązek ze znakami, ale nie wiadomo, czy były to runy. Odwrócone runy i „pusta runa” pojawiły się dopiero w XX wieku — pustą runę wprowadziła książka R. Bluma z 1982 roku. Dlatego w AstroSensus nie ma ani odwróceń, ani pustej runy.

Część run, zwłaszcza Sowilo, Othala, Algiz i Tiwaz, została w XX wieku przejęta przez nazistów i bywa używana przez współczesnych ekstremistów; w Niemczech niektóre takie znaki są zakazane. Atlas opisuje to rzeczowo przy każdej z nich. Dla wielu osób runy są jednocześnie częścią żywej religii — współczesnego pogaństwa germańskiego — i zasługują na szacunek.

W AstroSensus runy są narzędziem do refleksji, nie przepowiednią. Runa dnia pojawia się w Kartach dnia, rozkład trzech lub pięciu run — w zakładce Runy na stronie Tarota, a każdą runę można ustawić jako awatar z krótką linijką do bio. Teksty o znaczeniu runy to współczesna interpretacja, a noty historyczne mówią, co wiemy z inskrypcji i poematów.